" تک فرزندی مشکلی که گریبان جامعه را می گیرد

 روزگاری نه چندان دور، شعارهایی درسطح شهر وگاهی از زبان برخی جامعه شناسان و مسئولین برخی از ارگان ها به گوش می رسید که «فرزند کمتر، زندگی بهتر، اما هیچ کس فکر نمی کرد که این اشعار در فاز عمل آن هم کارشناسی نشده و بنابر هیچ یک از اصول منطبق با نیازهای مردم شناسی، جامعه شناسی و فرهنگی کشور چه نتایجی را دربرخواهد داشت.
از سویی دیگر، رونق زندگی ماشینی، وضعیت سخت اقتصادی زوج های جوان، اشتغال زنان در خارج از خانه، ادامه تحصیل بانوان درمقاطع بالای تحصیلی و اشرافیت طلبی!!.... دلایلی مضاعف بر آن شد تا زوج های جوان به داشتن تنها یک فرزند در زندگی خود بسنده کنند.
تا جایی که کاهش باروری به 8/1 درصد و نرخ رشد جمعیت به 4/1 درصد، از سال گذشته، کشور ما را وارد جمعیت میانسالی کرده است. به طوری که 3/7 درصد جامعه را جمعیت سالمند بالای 60 سال تشکیل می دهند و تا 40 سال آینده 21 درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد.
اتفاقی که می تواند درچند دهه آینده برای کشور معضلاتی را در امر تأمین نیروی انسانی جوان، هزینه های هنگفت درمانی و... در برداشته باشد.
اما با ادامه این روند درکنار تمامی مشکلاتی که درآینده ممکن است گریبان جامعه را بگیرد؛ اکنون هم خانواده های تک فرزندی دچار مشکلاتی هستند که دراین گزارش قصد بررسی آنها را داریم.
تک فرزندان، آسیب پذیرتر از سایر کودکان
در راهروهای ساختمان مشاوره، مادران جوانی دیده می شوند که هر کدام درکنار خود کودکی را نشانده اند. کودکی که گویی حتی برای لحظاتی قصد جدا شدن از مادرش را ندارد. خانم مسنی وارد سالن انتظار می شود؛ تمام صندلی ها پر است و هیچ از کودکان حتی به اصرار مادرشان راضی نمی شوند که جای خود را به آن مادر بزرگ بدهند. تعداد بچه ها به اندازه شروع یک بازی کودکانه است اما هیچ یک برای بازی با هم رغبتی ندارند!! دهن کجی های کودکانه و لب های کج و معوج شده و آهنگ خاص درحرف زدن- لوس صحبت کردن- نشان دادن اسباب بازی ها و وسایل دیگری به مادر و اصرار درخریدن آن وسیله تقریبا ویژگی مشترک بین آنها بود.
نسرین مسعودی، مادر محمد طه می گوید: من همین یک فرزند را دارم. او با آنکه شش سال دارد اما خجالتی و غیر اجتماعی بارآمده است. به نظرم در دوست یابی اعتماد به نفس لازم را ندارد و در بازی های کودکانه همیشه مدعی و جاه طلب است. محمد طه بسیار به هم سن و سالان خود حسادت می کند و این رفتار او؛ من و پدرش را آزار می دهد.
منصوره فتحی، کارشناس روانشناسی و مشاور کودکان، درخصوص مشکلات کودکان تک فرزند می گوید:«تنهایی» بزرگ ترین مشکل این گونه بچه ها است. آنها در ارتباط گیری با دیگران دچار مشکل بوده و گاهی اگر هم ارتباطی برقرار کنند به دلیل حس مالکیتی که بر تمام خانه و وسایل خود دارند؛ با حالاتی که ما آن را حسادت تعبیر می کنیم، دوستی های پایداری نخواهند داشت.
این کارشناس روانشناسی با اشاره به اینکه کودک تک فرزند؛ تقسیم داشته ها چه مادی چه عاطفی را تجربه نکرده؛ اظهار می-کند: با توجه به اینکه این گونه کودکان، تمامی توجهات والدین را معطوف به خود می بیند و در همه حال، اوضاع بر وقف مرادشان می چرخد؛ به محض ورود به اجتماع با کمترین تنش و مشکلی، دچار سرخوردگی شده و چون خود را تنها می بینند، آمادگی بیشتری برای آسیب پذیری خواهند داشت.
فتحی، وابستگی شدید اینگونه کودکان به والدینشان را دلیلی برای رشد سریع آنها می داند و می افزاید: بیشتر اوقات، همدم و هم صحبت کودکان تک فرزند، والدین آنها مخصوصا مادرشان است که این امر، سبب می شود آنها خیلی زودتر از سایر بچه ها دنیای زیبای کودکانه را به دنیایی با دید بزرگسالان عوض کنند و این واقعیت نه تنها آنها را از تجربه بسیاری از احساسات بی بهره می کند، بلکه سطح توقعات آنها را از والدین بالا برده و کمتر احساس رضایت از داشته های خود دارند؛ همچنین، سطح انتظار والدین از آنها به مراتب بالاتر از توانشان بوده و باعث آزار کودکان می شوند.
تک فرزندان در کسب مهارت های اجتماعی
رشد مقبولی نخواهند داشت
باید توجه داشت که چه بخواهیم و چه نخواهیم تک فرزندی در تمامی جوامع دیده می شود و مطلقا نمی توان گفت: تک فرزندی پدیده ای خوبی است یا خیر! زیرا نتایج آن به مبنای فرهنگی و اجتماعی هر جامعه برمی گردد.
اما در کنار تمام مباحثی که خانواده های تک فرزند برای خود به عنوان مزایا برمی شمارند؛ مثل مهیا کردن بهترین شرایط زندگی و تحصیل برای فرزند، آرامش خانه، کانون توجه قراردادن او و ایجاد حس امنیت و اعتماد به نفس بیشتر در خانه، عزیز بودن و... از دید روانشناسان، کودکی که تک فرزند خانواده است در حال و آینده دچار مشکلات بسیاری است؛ چرا که در کسب مهارت های زندگی و اجتماعی کم توان و گاه ناتوان است و در بین دوستان به دید حقارت یا به عبارت خودمانی «دست و پا چلفتی و بچه ننه» محسوب می شود.
حمایت بیش از حد والدین از فرزند و مراقبت بی حد و حصر از او در دوره نوجوانی و جوانی برای فرد دردسرآفرین است؛ به طوری که در بیشتر مواقع تجربه حس استقلال را از او می گیرد.
اسفندیار مرزآبادی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات علوم رفتاری در این زمینه می گوید: افرادی که تک فرزند هستند درکسب مهارت های اجتماعی نظیر دوست یابی، سازگاری با محیط و عزت نفس، مهارت های لازم را به دست نخواهند آورد. داشتن خواهر و برادر به فرد اعتماد به نفس و امید می دهد.
وی با بیان اینکه تک فرزندی یکی از واقعیت های هر جامعه است و باید به آن اعتراف کرد، اظهار می کند: اینکه تک فرزندی پدیده ای خوبی است یا خیر به مبنای فرهنگی و اجتماعی هر جامعه برمی گردد اما به هر حال، تک فرزند بودن باعث بروز مشکلاتی در فرد می شود.
مرزآبادی می گوید: از آنجایی که افراد تک فرزند؛ بیشترین توجه والدین را به خود معطوف می کنند، احتمال اینکه در اجتماع از دیگران همین اندازه توجه را، توقع داشته باشند وجود دارد. همچنین تک فرزندان از نظر مهارت های اجتماعی، رشد لازم را نخواهند داشت؛ این مسئله بیشتر محدود به خانواده هایی می شود که شرایط لازم را برای اجتماعی کردن فرزند خود ندارند.
این عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات علوم رفتاری اضافه می کند: در بسیاری از خانواده ها این باور نهادینه شده که به یک فرزند بسنده می کنیم تا امکانات رفاهی خوبی برای او فراهم کنیم! در صورتی که این دیدگاه اشتباه است؛ والدین باید آگاهی خود را در امور تربیتی افزایش دهند در این صورت می توانند در محیط سالم و ساده، فرزندان بیشتری تربیت کنند.
وی داشتن خواهر و برادر را تکیه گاه عاطفی و اجتماعی می داند و خاطرنشان می کند: افراد با داشتن خواهر و برادر تصویر واقعی تری از خود دارند.
ناجی تمام آرزوهای والدینم هستم!
علی محبی نوجوانی است که با مادرش به ساختمان مشاوره آمده است. ساکت است و معترض که خودش می خواهد با مشاور به تنهایی صحبت کند. او از رفاه مادی بسیاری برخوردار است اما از نحوه رفتار والدینش راضی نیست.
علی که دانش آموز سال سوم دبیرستان است می گوید: هرجا می روم باید هر لحظه به مادرم گزارش سلامت بودنم را بدهم! حتی به زحمت توانستم مادرم را راضی کنم که در ورزشگاهی چند خیابان پایین تر از خانه ثبت نام کنم. اجازه رفتن به اردو با دوستان هم مدرسه ای ام را نمی دهند و از اینکه هرچه می خواهم زود مهیا می شود راضی نیستم.
پدرم به من اجازه نمی دهد که برای داشتن چیزی تلاش کنم و تقریباً برای هر کاری و به دست آوردن هر چیزی به دیگران وابسته شده ام... از توجهات بیش از اندازه آنها خسته شده ام، خودشان بیماری روحی دارند اما من را آورده اند مشاوره!! همه اش می گویند تو تنها امید ما هستی و بغیر از تو کسی را نداریم و این باعث ترس من از آینده شده است. باید تمام آرزوهای آنها را به تنهایی برآورده کنم؛ اما اگر خواهر و برادری داشتم قطعاً خواسته ها و آرزوهای آنها بین من تقسیم می شد.
کودک رفاه زده، فاقد خلاقیت
نسرین امیری، بازرس انجمن روانپزشکی کودک و نوجوان ایران با اشتباه خواندن، باور خانواده ها که یک فرزند داشته باشند تا تمامی امکانات رفاهی را برای آنها فراهم کنند، می افزاید: اعتقاد ما این است که کودکان را نباید رفاه زده تربیت کنیم.
این فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان می گوید: یکی از مشکلات تک فرزندی این است که والدین تمام امکانات را برای این افراد مهیا کرده و همین مسئله باعث می شود که این فرد متکی به دیگران باشد و برای رسیدن به اهداف و خواسته هایش از همه افراد انتظار داشته باشد تا در خدمت او باشند، این خواسته کم کم به جایی می رسد که قدرت خلاقیت را از او خواهد گرفت.
تأمین نیازهای بیش از 80میلیون جمعیت دور از دسترس نیست
قطعاً یکی از دلایلی که در چند سال اخیر میل به تک فرزندی را در جامعه ما بیشتر کرده است این باشد که زوج های جوان با این شعار که کیفیت بهتر از کمیت است؛ قصد دارند با داشتن تک فرزند بهترین امکانات و بیشترین فرصت را برای رشد و ارتقاء او بکار گیرند. اما غافل از اینکه ما به عنوان یک کشور اسلامی اکنون با جوانان و دانشمندان؛ متولد سال های شصت و هفتاد، که هرکدام در خانواده هایی دارای چند فرزند پرورش یافته اند توانسته ایم قله های افتخار را نه تنها در تمامی عرصه های علمی و هنری و... فتح کنیم درست مانند جوانانی که در دهه پنجاه به جبهه های دفاع مقدس رفتند و با قدرت ایمان و ایثار توانستند، چشم طمع دشمنان را تا همیشه تاریخ کور و دست متجاوز آنها را کوتاه کنند.
هنوز هم عرصه های مختلف دفاع به قول مقام معظم رهبری- دفاع همه جانبه- باز است و جبهه های آن نیازمند نیروی انسانی قوی، مخلص، با ایمان و ولایتمدار است.
حجت الاسلام والمسلمین هادی حسینی، با نگاهی متفاوت به قضیه افزایش نرخ تولد در کشور و دور شدن از تک فرزندی معتقد است که ایران اسلامی یک کشور پهناور، با امکانات بالقوه خوب و دارای مذهب تشیع است؛ مذهبی که هرچه تعداد متشرعین به آن بیشتر باشد، میزان قدرت و صلابت آن بیشتر بوده و قطعاً حرف های بسیاری در زمینه های مختلف خواهد داشت.
وی با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری در این زمینه ادامه می دهد: باید بتوانیم با برنامه ریزی درست از منابع منحصر به فرد کشور در جهت تأمین نیازهای بیش از 80میلیون جمعیت کشور اسلامی را از وارد شدن به فاز سالمندی دور کنیم و این خواسته با حفظ منابع طبیعی و اعتقاد به رزاق بودن خداوند در جهت تأمین معاش خانواده و مسئولیت پذیری زوج ها در تربیت و پرورش کودکان... دور از دسترس نیست.
وی با بازخوانی حوادث اولیه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس مهم ترین دلیل پیروزی و موفقیت نظام اسلامی را برخورداری از جوانان مؤمن و تحصیل کرده می داند و اظهار می کند: هم اکنون هم عرصه علوم مختلف در دستان جوانان دانشمند ما است و باید برای بروز و ظهور دانشمندان مسلمان در دوران های دیگر نیز برنامه ریزی کرد.
                                                                                               منیره توکلی    "

....................

نقل از روزنامه کیهان سه شنبه 26 اردیبهشت 1391 - شماره 20209  صفحه7

 آدرس مطلب :  http://kayhannews.ir/910226/7.htm

................

پی نوشت: نکته ایی که بسیار حائز اهمیت است این است که شعار "فرزند کمتر ،زندگی بهتر!!" از جمله شعارهایی است که علیرغم اینکه ظاهرا توسط کشور های پیشرفته برای ما بیان می شد، ولی در واقع توسط عوامل نفوذی و اتاق فکر های کشور های اسلام ستیز از جمله اسرائیل و... برای کشور ما بیان می شد تا جمعیت کشور مسلمان با اکثریت شیعه ی ما، رشدی منفی داشته باشد.

از جمله برهان های این گفته نیز این مطلب است که اگر این شعار خوب است ،چرا در رژیم غاصب صهیونیستی و سایر کشورهای استعمارگر توصیه به فرزند بیشتر داشتن می شود تا بدان جا که حتی بعضی کشورهای اروپایی برای داشتن فرزند بیشتر جایزه ها و حقوق اجتماعی بیشتری را در نظر می گیرند!؟